PSİKOLOJİK DANIŞMA ve SAFSATALAR

     Okulda psikolojik danışman olarak çalışıyorsunuz ve bir öğrenci size kendisinin çok bencil olduğunu ve bu durumun kendisine zarar verdiğini söyleyerek sizden yardımcı olmanızı istedi. Siz o öğrenciye “Doğadaki canlılar bencil oldukları için hayatta kalmıştır. O yüzden bencil olmanda bir sorun yoktur.” diyebilir misiniz? Ya da başka bir öğrenci internette çok vakit geçirdiğini ve bu yüzden notlarının düşük olduğunu söylediğinde “Herkes internette fazlasıyla vakit geçirir. Hatta senin sınıfındaki X öğrencisi de internette çok vakit geçiriyor ancak onun ders notları iyi.” diyebilir misiniz? Muhtemelen diyemezsiniz. Veyahut özel bir klinikte danışanınızın “İki kez soyuldum. İkisinde de beni soyan zenciydi. Artık zencilerden uzak duracağım, genellikle beni soyuyorlar.” dediğinde ne yaparsınız?

     Safsata bir düşünceyi ortaya koyarken ya da anlamaya çalışırken yapılan yanlış çıkarsamalardır. İlk bakışta doğru, geçerli ve ikna edici gibi görünse de safsatalar sahte argümanlardır.

     Öğrenci sorunlarını teker teker inceleyelim. İlk sorunda öğrenci kendisinin çok bencil olduğunu belirtmişti. Psikolojik danışman ise şu argümanı kurmuştu. A: Doğada canlılar bencil oldukları için hayatta kalmıştır. B: O halde sen de bencil olarak hayatta kalabilirsin ve bu senin için problem teşkil etmez. Buradaki temel sorun doğada olan bir şeyin insana atfedilmesidir. Bir olgu doğada var ise insanda da geçerlidir. Bu bir mantıksal aldatmacadır. Doğadaki canlıların hepsi bencil değildir. Topluluk halinde yaşayan canlılar da vardır. Topluluk halinde yaşayan canlılar ise kendisiyle birlikte topluluğunun çıkarlarını da göz etmektedir. İnsan da topluluk halinde yaşamaya evrilmiş bir canlıdır. O halde insan bencil değildir de dememiz mümkün değildir.

     İnternette çok vakit geçiren bir öğrenciye diğer öğrencilerden hatta onun gibi internette çok vakit geçiren başarılı öğrencilerden örnek vermek ne kadar doğru olur? Çoğunluğun yaptığı bir olay herkes için doğru mudur?

     2 kez soyguna uğrayan ve ikisinde de aynı deri rengine mensup kişi tarafından soyulmak tüm o deri rengine sahip kişilerin hırsız olduğu anlamına gelmez. Ancak danışanın deneyimlediği bu olay onun bu şekilde düşünmesine neden olmuştur. Hepimiz muhtemelen başımıza gelen kötü olayları genelleriz. Yetersiz örneklemle genelleme safsatasına düşeriz. Ama bu bizim doğada kalış şekillerimizden biridir. Bir kişiden kötülük görmüşsek ona benzer kişilerin de kötü olması gerektiğini düşünürüz ki bir daha benzer kişileri gördüğümüzde öncesinde savaş ya da kaç tepkisine hazırlıklı olabilelim.

     Bu örnekleri vermemin temel amacı biz psikolojik danışmanların bu hatalara düşmemesidir. Bu hatalara düşen danışan, eğer durumundan şikâyetçi ise mantıksal yanılsamalarını yani danışanın safsatalarını, farkındalık düzeyine getirebilirsek belki de sorunun çözümü için çok büyük bir adım atmış olabiliriz. Peki o zaman ne yapabiliriz? Takip ettiğimiz ekolün ve danışanın beklentileriyle örtüşen bir yöntem uygulayabiliriz. Unutulmamalıdır ki her danışan ve sorunu biriciktir.

     Bahsettiğim safsata örnekleri sadece sorgulatmaya yönelik olup herhangi bir tavsiye niteliğinde değildir.

Kaynakça

Safsata, (2020, 22 Ekim).Wikipedia, Özgür Ansiklopedi.

https://tr.wikipedia.org/wiki/Safsata adresinden Aralık 27, 2020’ de alınmıştır.

Yazıyı Hazırlayan: Seyit Ahmet Ceyhan