ŞİFAYA BAĞIMLILIK | PSİKEDELİK PSİKOTERAPİ

Sorgulamayı reddettiği herhangi bir şey hakkında olumlu olmak gerçekten imkansızdır; kişinin, hayal gücüyle, kendi başına bir şey yapmadığı hiçbir şey hakkında eklemsiz kalmaya mahkumdur.

James Baldwin

 

    Bağımlılık yapan maddelerin şifalandırıcı gücünün olma ihtimali varmış desem... Çoğumuzun kafasında soru işaretleri belirir değil mi? Birçoğumuzun dizi, film, belgesel izlediği Netflix’te “The Goop Lab” adında Gwyneth Paltrow’ un sunduğu mini bir reality programı var. Farklı gruplarda okuyucularının merak ettiği konuları uzmanlar eşliğinde ekip olarak bu programda deneyimliyorlar. Bu yazıda oldukça dikkatimi çeken bir bölümünü referans göstererek psikedelik madde ve psikedelik psikoterapi(psychedelic therapy) sürecine tanık olup süreç ve sonrası üzerine hep beraber biraz düşüneceğiz. Bağımlılığa yol açan bir madde bizi ne kadar iyileştirmiş sayılır? Psikedelik psikoterapiyi geleneksel akım terapilere güçlü bir alternatif olarak görseler de hangi noktada tıkanır? Geleneksel terapiler ilişki hattındaki travmalarda yetersiz mi kalıyor? Birlikte biraz bu soruların üzerine düşünelim.

    Bölüme MAPS’ den (Psikedelik Çalışmalar için Multidisipliner Derneği) iki uzman eşlik ediyor. Bu uzmanlar psikedelik araştırmalar yapıp binlerce yıldır psikedelik maddelerin şifa niyetine kullanıldığını belirtiyor. 60’ larda yasaklanan bu uyuşturucu türü şimdi şifa için geri dönüyor! İşin ilginç tarafı Sağlık Bakanlığına bağlı olduğunu bildiğimiz FDA’ nın (Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi) da psikedeliklerin klinik deneylerde kullanılmasına izin vermiş olması. Bu noktada artık olayın terapi ve etkisi kısmına dair meraklar iyice artıyor. Terapötik bir ortamda psikedelikleri incelemek isteyen Lab ekibi bu konuda çok da veriye ulaşamadığımızı söyleyebileceğimiz noktada bize merakımızı gidermede yardımcı oluyor. Sihirli mantarlar denen psilosibini denetim altında olmayan Jamaika’ da ekipten gönüllüler denemeye karar veriyor. Yerli halk ise hastalıkları tedavi etmek için bu ilaçları geleneksel olarak kullandığından batılıların yaşamak istediği bu deneyime oldukça şaşırıyor.

    Katılımcı profiline baktığımızda ilişkisel travmaları olan insanlar olduğunun tesadüf değil de bir seçim olduğunu ayinin sonunda fark ediyoruz. Bu sürece grup “terapisi” diyebiliriz. İlişkiler bağlamında travmayı ele almanın özen gösterilen bir durum olduğu belli. Katılımcılardan iki kişi kişisel travmaları konusunda ilerleme kaydetmek istiyor. Babasının ölümünden büyük ruhsal hasar alan birisi ya da kendisini daha büyük bir evren bağlamında anlamak isteyen birisi kendisini bu ayinde bulabilir. Ayin diyorum çünkü klinik deneylerin aksine ayin havasında yapılan bir süreç. Arkadaş ortamında kullanımdan farkı ne peki bu ayinin? Daha önce arkadaş ortamında deneyimleyip, gördüğü şeyleri anlamlandıramayıp, sorabileceği kimseyi bulamayan birisine bu birleşim ve terapötik ortam tam da bu imkânı sağlıyor. Uzmanın belirttiğiyse psikedelikler acı verici anıyı canlandırır bu yüzden LSD’ yi belki de eğlencesine alanlar beklenenin aksine ruhsal çöküntü yaşarlar. Kontrollü ortamda kullanılmazsa yarın daha iyi olacağını sanarsın ama dengeni bozar. Psikedelikle yaşanan deneyimde üç önemli faktör var: Uygun doz, uygun ortam ve uygun beklenti. Buüç bileşen ve dördüncüsü olan birlikte olmayı seçtiğin insanlar doğru ayarladığında buna psikedelik psikoterapi deniyor.

    Biraz da deneyim nasıl ilerliyor ona tanık olalım. 1. adım açılış çemberi adı verilen ilk adım. Bu adımda katılımcılar önce tek tek uzmanlarla sonra da grup içinde birbirleriyle sorunlarını tanımlıyorlar. Çember süreci sonlanınca sıra çayın içilmesine geliyor. 3 gram mantar ile yapılan çay 40-45 dakikada katılımcılarda etkisini gösteriyor ve bizim için asıl süreç başlıyor. 75-90 dakika sonra da daha yoğun bir deneyim yaşatıyor. Ayini yöneten uzman yönergelere başlıyor: “Kendinizi özdeşleştirdiğiniz ad, unvan, cinsiyet gibi şeyleri bırakmanızı istiyorum. Geçmiş ya da gelecek yok.” Etki başlayınca katılımcılar uzanıyor ve kendilerini mantarın etkisine ve yoğun katartik deneyime bırakıyor.

    2.adım deneyimleme ve hissetme. Katılımcı kendi tabiriyle “duvarlarını yıkıyor.” Bu adım mantarın iyice etkisini gösterip katılımcılarda halüsinasyonlara sebebiyet veren adım. Babasının intiharı travmasını yaşayan bir katılımcı bu adımda çocukluk anılarını yaşadığını, babasının enerjisini birebir hissettiğini paylaşıyor. Tüm bu deneyimlerde aklımda kalan en etkili hareket, eşlik eden uzmanların yoğun deneyim yaşayan katılımcıların omuzlarından sıkıca tuttuğu.

    3.adım sonlandırma çemberi. İlacın etkisi azalınca çember oluşturulup deneyimler konuşuluyor. Uzun yıllar psikoterapi sürecinden geçen bir katılımcının dediği “5 yıllık bir terapiyi 5 saatte yaşamışım gibi geliyor.” sözü akılları karıştırmıyor değil. Deneyim oldukça etkiliydi diyelim. Peki ya sonrası? Hâlihazırda illegal olan ve bu iyi oluş haline bağımlılık ya da yoksunluk yaratan bir maddeyle varılan ruh dinginliği nasıl böyle devam eder? Vaka analizinde kültürel ayrımcılığa ve baskıya uğrayan 31 yaşındaki Naima’dan örnek verelim. Naima 6 yıldır meyve püresine karıştırarak mikro dozda psilosibin kullandığını belirtiyor. Mikro dozda kullanımın yaygınlaştığını uzmanların ağzından da duyuyoruz. Bu durum şifalanma mı bağımlılık mı?

    Son olarak MAPS ekibinden uzmanın argümanı şu: Bir travma yaşadığımızda zihin bölünür ve anıyı duygudan ayırır. Genel konuşma terapisi karşılıklı bağlantı ve çoğunlukla sorunlar üzerinde durur. Psikedelik psikoterapi ise tamamen farklı. Birinin bilinçdışına ulaşır. Bilinçdışı, zihnimizde bir döngü oluşması ve travmanın tekrar edip durmasıdır. Bilinçdışında olduğu için de ona ulaşamayız. Bu tedavide amaç yaşanan şeyin anısıyla duyguyu birleştirmek ve sonrasında empatik deneyimi yaşatmak. Psikedeliklerle bunu açığa çıkarıp travmatik döngü fonksiyonlarını yıkabiliriz. Sizce yıkabilir miyiz?  

Yararlanılan Kaynaklar:

Gwyneth Paltrow- Elise Loehnen, The Goop Lab, 1. Bölüm Şifalı Yolculuk

Yeşil O.,Onur Ö.,Güneysel Ö.,Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Akademik Acil Tıp Dergisi 2008; Cilt:7 Sayı:4 Sayfa:14-19

İçeriği Hazırlayan: Gülsüm Karagül